“සන්ථාගාරය” පිළිබඳ විවරණයක්

සන්ථාගාරය යන වචනය අයත් වන්නේ පාලි භාෂාවටයි. එය එහි රැස්වීම් ශාලාව යන අර්ථයෙන් යොදා ඇත. ලීච්ඡවී රජවරුන් සන්ථාගාරයට රැස්ව බුදුගුණ, දම්ගුණ සහ සඟගුණ ගැන සාකච්චා කළ බව විනය පිටකයට අයත් මහාවග්ගපාළියෙහි භේසජ්ජඛන්ධකයෙහි එන සිහභාණවාර නම් කොටසෙහි සඳහන් වෙයි. බුදුන්වහන්සේ ගැන කථා කිරීම යනු මනුෂ්‍යාත්මභාවයක් ලද හැකි විශිෂ්ඨ ගුණ ගැන කථා කිරීමකි. ධර්මය යනු යහපත ගැන කථා කිරීම වන අතර සංඝරත්නය ගැන කතාකිරීම යනු ධර්මයේ වාහකයක් ගැන කථා කිරීමවෙයි. එහෙයින් විද්‍යෝදය විශ්වවිද්‍යාලයේ ප්‍රථම උපකුලපති වරයාණන් ලෙස වැඩ විසු වැලිවිටියේ සෝරත නාහිමියන්ගේ යුගයේ, සරසවියේ ආචාර්ය වරුන් රැස්වන විවේක ශාලාව “සන්ථාගාරය” ලෙස නම් කරන ලද්දේ එහි ඇති ගැඹුරු අරුත ගැන බලවත් හැගීමක් ඇතිව බව පෙනේ.

චතුත්ථභාණවාරණයෙහි සඳහන් වන පරිදි සිංහ සේනාපති යනු නීඝන්ඨනාතපුත්‍ර තුමන්ගේ ද සදාශ්‍රය ලද චරිතයකි. එබඳු වූ ඔහුට බුදුන් වහන්සේ දැකීමට යාමේ කැමැත්ත ඇතිවෙයි. ඒ අවස්ථාවේ නාථ පුත්‍ර තුමා ප්‍රශ්න කරන්නේ ක්‍රියා වාදියෙකු වන ඔබ අක්‍රියවාදියෙකු – අකිරියවාදියකු වන ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වෙත කුමකට නම් යන්නේද යනුවෙනි. එහෙත් ඔහුට සිය සේනාපතිගේ ඒ ගමන වළක්වනු නොහැකි වෙයි.

සන්ථාගාර ශාලාවට යන එන සිංහ සේනාපතිට දක්නට ලැබෙන්නේ ප්‍රචලිත ලිච්ඡවි රජදරුවන් බුදු-දම්-සඟ ගුණ ගැන ගැඹුරින් සාකච්චා කරන ආකාරයයි. මේ නිසා ඔහු නාථ පුත්‍රතුමන්ට නොදන්වාම බුදුහිමියන් හමුවීමට යයි. මෙහිදී වඩා වැදගත් කරුණ වන්නේ බුදුන් වහන්සේ හමුවීමට තරම් ඔහු පොළඹ වන්නේ සන්ථාගාරයේ සිදුවූ සාකච්චා වීමයි.

මේ අනුව ශ්‍රී සෝරත නාහිමියන් හෝ මේ නම තැබූ විද්වතා අදහස් කරන්නට ඇත්තේ, සරසවියේ සනථාගාරය ආහාර පාන ගන්නා පුවත්පත්, රුපවාහිනී බලන එක් එක් අයගේ පෞද්ගලික තොරතුරු ගැන කතාකරන තැනකට වඩා අප කාගේත් ජීවිත තිබෙන තත්වයට වඩා උසස් කරවන ගැඹුරු සාකච්චා පවත්වන තැනක් වීම විය යුතුය. ඒවා පෞද්ගලික වශයෙන් අපගේ ජිවිත උසස් කරවන සුළුද විය යුතුය.

විශ්වවිද්‍යාලයක සන්ථාගරයට – සාකච්චා ශාලාවට විදිධ විෂය නියෝජනය කරන විද්වත්හු පැමිණෙති. විද්‍යාඥයෝද, කලාකරුවෝද, සමාජ විද්‍යාඥයෝද, ඉතිහාසඥයෝද, කළමනාකරුවෝද, භාෂාඥයෝද ආදී වශයෙන් මේ විවිධ විද්වත් චරිත එක තැනකදී එකට කිසියම් විවේක සහගත වූ කාල පරාසයකදී මුණ ගැසෙති. කවර හෝ ගැටලුවකට එක අයකු ළඟ නැති පිළිතුර තවත් කෙනෙකු ළඟ තිබෙනවා විය හැකිය. මේ අනුව නිරවද්‍ය ලෙස කෙරෙන සන්ථාගාර සකච්චා වල අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ නොයෙක් සමාජ ගැටලු වලට පිළිතුරු ලැබීමයි.

සිංහ සේනාපති ධර්ම සාකච්චාවෙන් පසු බුදුන් වහන්සේ වෙතින් නික්ම යන්නේ පැමිණියාට වඩා උසස් භාවයට පත් වූ ප්‍රඥාවන්තයකු ලෙසිනි. ඒ අනුව ඔහු ප්‍රඥාවන්ත ලීච්ඡවීන්ගේ සන්ථාගරයට යළි ඇතුළු වන්නේ පරිසමාප්ත අර්ථයෙන්ම “සන්ථාගාර සාමාජිකයෙකු” බවට පත්වීමෙන් පසුය.

මහාචාර්ය සමන්චන්ද්‍ර රණසිංහ විසින් රචිත “දහම් තොටු පොළ” (2011) කෘතියෙන් උපුටා ගන්නා ලදී (47-49 පිටු).